Görünmeyen Gözlükler: Felsefede Paradigma Üzerine

 Bir bilim insanının laboratuvarında yaptığı deneyleri düşünelim. Ya da bir gökbilimcinin teleskobunun ardında yıldızları incelediğini hayal edelim. Tüm bu gözlemler, deneyler, elde edilen veriler, peki ama bunları anlamlandıran şey nedir? İşte tam bu noktada karşımıza "paradigma" kavramı çıkmaktadır. Devam

Kuantum ve Gerçekliğin Kırılan Aynası; Kuantuma Felsefi Bakış

İnsan, dünyaya çoğu zaman güvenli bakmak ister. Çünkü dünya ona düzenli işler gibi gözükür. Taş bırakıldığında düşer, geceyi sabah takip eder, nedenler sonuçları doğurur. Bu düzen hissi yalnızca gündelik yaşamımızı değil, düşünce biçimimizi de şekillendirmektedir. Devam

Bentham’ın En Yüksek Mutluluk İlkesi

 Jeremy Bentham, 18. yüzyılın sonlarında yaşamış bir İngiliz düşünürdü ve onun fikirleri, bugün hâlâ etik tartışmaların merkezinde yer alıyor. Bentham’ın “en yüksek mutluluk ilkesi” (ya da faydacılık ilkesi) aslında çok yalın bir soruya dayanır: Bir eylem, doğru mudur yanlış mıdır? Ona göre cevap, o eylemin mutluluk üretme kapasitesinde gizlidir. Devamı

Bilim ile Bilim Olmayanı Ayırt Etmek

 

Güneş tutulmasını önceden haber verebilen bir astronom ile burçlarınıza bakarak geleceğinizi söyleyen bir astroloğu düşünün. İkisi de gökyüzüyle ilgilenir, ancak birinin söylediklerine güvenir, diğerininkine kuşkuyla yaklaşırız. Neden? Çünkü bilim ile bilim olmayanı ayıran bazı temel özellikler vardır. Devamı

Nurettin Topçu'nun Hareket Felsefesi

 

Nurettin Topçu denince akla gelen ilk kavramlardan biri “isyan” dır. Oysa onun isyanı, yıkıcı bir tepki değil; insanı kendi özüne, hareketine ve ahlaki sorumluluğuna çağıran bir feryat gibidir. Topçu’nun hareket felsefesini anlamak, aslında modern insanın içine düştüğü durağanlık, taklit ve ruhsuzluk bataklığını fark etmekten geçer. Devamı

Felsefede Diyalektik Nedir?

 

Diyalektik, hayatın ve düşüncenin kavga ederek büyümesidir. Bir fikir atın ortaya buna “tez” deyin. Karşısında mutlaka bir karşı fikir çıkar buna “antitez”. İkisi birbirini yer, tartışır, çelişir. Ama bu çatışma boşa gitmez: Ortaya daha iyi, daha olgun bir üçüncü fikir çıkar  buna da “sentez”.  Devamı

Gadamer'in Ufukların Kaynaşması Yaklaşımı

 

Hans-Georg Gadamer’in hermeneutik felsefesinin kalbinde, belki de en çarpıcı ve dönüştürücü kavram olan “ufukların kaynaşması” yatar. Bu kavramı anlamak, aslında gündelik hayatımızda nasıl anladığımızı, nasıl öğrendiğimizi ve hatta nasıl tartıştığımızı yeniden düşünmek demektir. Devamı

Bir Şeyleri Olduğu Gibi Görmek: Husserl’in Fenomenolojik Yöntemi

 

Sabah uyandığınızda elimizi uzattığımız dünya, çoğu zaman “zaten bildiğimiz” şeylerden oluşur. Bu bir bardak, bu bir masa, şu bir ağaç. Ama Edmund Husserl’e göre bu “zaten bilme” hali bir yanılsamadır. Çünkü aslında dünyayı olduğu gibi değil, ona yapıştırdığımız etiketler ve önyargılarla görmekteyiz. İşte fenomenoloji tam bu noktada devreye girer: Devamı

Biyoloji Felsefesi Temelinde İnsan Ş.Teoman Duralı

Ş. Teoman Duralı’ya göre insan, yalnızca biyolojik bir canlı değildir; aynı zamanda anlam üreten, kültür kuran ve kendisini aşabilen bir varlıktır. Onun biyoloji felsefesi üzerine düşüncelerinde insan, doğanın sıradan bir parçası olmakla birlikte doğayı yorumlayan ve dönüştüren özel bir konuma sahiptir.  Devamı

Hobbes’un Leviathan’ında Özgürlük ve Egemenlik: Bir Lise Öğrencisinin Gözünden

 

Merhaba, ben Ali. Geçenlerde felsefe dersinde Thomas Hobbes’un Leviathan adlı kitabından bahsettik ve hocamızın tahtaya yazdığı bir cümle kafamı karıştırdı: “Vatandaşın özgürlüğü, Egemen’in sınırsız gücüyle tutarlıdır.” İlk duyduğumda “Nasıl yani?” dedim. Devamı 👉

Sanatın Toplumsal İşlevi Var mı? Tolstoy: Bir Duygu Aktarımı Olarak Sanatın Ahlaki Temelleri

Lev Nikolayeviç Tolstoy denildiğinde akla yalnızca Savaş ve Barış ile Anna Karenina gibi başyapıtların yazarı değil, aynı zamanda hayatının son döneminde kaleme aldığı Sanat Nedir? (1897) adlı çalışmayla sanat felsefesine sert ve tartışmalı bir katkı sunan bir düşünür gelir. Devan 

Vicdanımızın Sessiz Çağrısı: Kant’ın Ödev Ahlakı

 Sevgili Genç Arkadaşım,

Dün akşam otobüste yaşadığın o küçük anı hatırlıyor musun? Yaşlı teyze ayakta kalırken sen oturuyordun ve için için bir sıkıntı hissettin. Kimse sana bir şey demedi, teyze de şikayet etmedi ama o rahatsızlık işte... İşte tam o an, Kant felsefesinin kalbinde yatan şeyi hissettin: ödev bilincini. Devam👉

Gözler Üzerimde: Jeremy Bentham ve Panoptikon Hapishanesi

 

Gözlerin seni izlediğini hissettiğin oldu mu? Sınıfta tek başınayken bile öğretmenin bir anda kapıda belirebileceğini düşünüp ders çalıştığın? Ya da kaldırımda yürürken bir güvenlik kamerasının kırmızı ışığının sana doğru yanıp söndüğünü fark ettiğin? İşte tam da bu his, aslında yüzyıllar önce bir filozofun kafasında şekillenen bir tasarımın günlük hayatımızdaki yansımasıdır. Devam 👉👉

Görünmez Olunca Kaybolan Ahlak: Gyges'in Yüzüğü Bende Olsaydı?

 Platon'un Devlet adlı eserinde anlattığı Gyges’in Yüzüğü hikâyesi, binlerce yıl öncesinden günümüze uzanan güçlü bir düşünce deneyidir. Hikâyeye göre, Devamı👉👉

Tüketim Çağında Kayıp Terazi: İbn Miskeveyh ve Ölçülülük Erdemi

İnsanoğlunun hikâyesi, aslında bir denge arayışının hikâyesidir. Toprakla gök arasında, ruhla beden arasında, arzuyla akıl arasında salınan bu varlık, tarih boyunca “ne çok fazla ne çok az” olanın peşinde koşmuştur. Ancak bugün, bu kadim denge altüst olmuş durumdadır. Devam

 

Yapay Zekânın Ahlaki Eylemi: Mutluluk mu, Ödev mi?

 Aristoteles ve Immanuel Kant, felsefe tarihinin en etkili iki ahlak düşünürü olarak, insan eyleminin ahlaki temellerine dair köklü açıklamalar sunarlar bizlere. Aristoteles için ahlaki eylemin nihai amacı eudaimonia, yani insanın kendine özgü işlevini (ruhun akla uygun etkinliğini) gerçekleştirmesiyle ulaşılan erdemli bir yaşamdan doğan mutluluktur. Devam

Jack Ma Başarı Hikayesi

                           Yaşam Öyküsü Zeplin yayınlarından çıkan Jack Ma                                                      isimli kitaptan alınmıştır. Devam

 

Platon'un Mağara Benzetmesi Işığında: Bilgi, Sanı, Gerçeklik ve Doğruluk

Platon'un "Devlet" (Politeia) adlı eserinde sunduğu mağara benzetmesi, felsefe tarihinin en kalıcı ve üzerinde en çok düşünülen metaforlarından biridir.👉 Devam