İnsan, öğrenmeye doğar. Kadim bilgeler insan doğal olarak bilmek ister diyerek bu durumu desteklemiştir. Peki ya öğreten bir el, rehberlik eden bir ses, aktaracak bir bilgi hazinesi olmasaydı? 12. yüzyılda Endülüslü filozof İbni Tufeyl, Hay Bin Yakzan adlı felsefi romanında bu soruyu cevaplamaya girişmiştir. Issız bir adada, bir ceylan tarafından büyütülen Hay’ın hikâyesi, insanın doğayla baş başa kalarak en derin hakikatlere ulaşabileceğinin çarpıcı bir kanıtı niteliğindedir. Devam 👉
Günümüzde çevre sorunları denildiğinde akla ilk gelenler genellikle bilimsel veriler, teknolojik yenilikler veya ekonomik maliyet kalemleri gibi düşünülebilir. Ancak, karbon salınım oranları, geri dönüşüm verimliliği ya da yeşil enerji yatırımları, bütün meselelerin belkemiğini oluşturur. Amerikalı çevre filozofu J. R. DesJardins ise bu teknik yaklaşımların tek başına yeterli olmadığını, hatta çoğu zaman eksik kaldığını savunur. Devam👉
Ursula K. Le Guin’in Omelas’ı Bırakıp Gidenler’ hikayesini okurken, yazarın bizi doğrudan karşısına alıp şöyle söylediği o anı hiç unutmuyorum: “Omelas’ı kendi hayal gücünle canlandır, zira ben hepinizi tatmin edemem.” Okuyucuya yapılan bu davet, öyküyü okumaktan çok, öykünün içine düşmek demek. Le Guin bize bir dünya sunmuyor; bir ayna tutuyor. O aynada gördüğümüz ise ne yazık ki hepimizin bir köşesinde sakladığı o karanlık oda. Devamı 👉
Yûsuf Has Hâcib’in “Ey yolunda sevinçle ilerleyen genç, sözümü boş sayma…” diyerek başlattığı çağrısı, asırlardır gençlere rehberlik eden kadim bir uyarıdır. Ona göre gençlik, hayatın sıradan bir dönemi değil, insanın sahip olduğu en büyük sermayedir. Ne var ki çoğumuz bu sermayenin kıymetini, onu harcadıktan sonra anlarız. Gençlik, tükenen ama geri gelmeyen tek kaynaktır. Devamı 👉
İnsan, özgürlük ile ihtiyaç arasında gerilmiş bir yay gibidir. Bir yanda sonsuz seçenekler denizi, diğer yanda hayatta kalmanın, aidiyetin ve anlam arayışının dayattığı zorunluluklar. Peki gerçekten özgür müyüz, yoksa ihtiyaçlarımızın karmaşık birer kuklası mı? Bu soru, felsefe tarihinin en kadim tartışmalarından birini yeniden alevlendirmeye yeterlidir. Devamı👉
Değerli veliler,
Hepimiz çocuğumuz için en iyisini isteriz. Okul seçerken gözümüzü kamaştıran şeyler genelde bellidir: tertemiz binalar, rengarenk panolar, yüksek sınav başarıları ve tabii ki karizmatik, her işe koşan, etrafta pervane gibi dönen okul yöneticileri...Devam👉
"Başarı bir tercihtir." Bu yaz o yaz evlat.
Bu cümleyi ilk duyduğumda kulağa ne kadar sert geldiğini hatırlıyorum. Çünkü hepimiz hayatın adil olmadığını biliyoruz. Ama yıllar geçtikçe şunu gördüm: Her şey elimizde olmasa da, elimizde olan o küçük alanda yaptığımız seçimler, hayatımızın büyük bir kısmını belirliyor. Özellikle yaz tatili gibi uzun ve sessiz zaman dilimleri, bu seçimlerin meyvelerini en net şekilde görebileceğimiz dönemlerdir. Devamı👉
Çocukluğumuzdan beri bize aynı hikâye anlatıldı: Oku, sınavları kazan, iyi bir okula gir, sonra her şey yoluna girecek. Hayat, sanki üniversite kapısının ardında bizi bekleyen bir ödül gibiydi. Devamı 👉
Jeremy Bentham, 18. yüzyılın sonlarında yaşamış bir İngiliz düşünürdü ve onun fikirleri, bugün hâlâ etik tartışmaların merkezinde yer alıyor. Bentham’ın “en yüksek mutluluk ilkesi” (ya da faydacılık ilkesi) aslında çok yalın bir soruya dayanır: Bir eylem, doğru mudur yanlış mıdır? Ona göre cevap, o eylemin mutluluk üretme kapasitesinde gizlidir. Devamı
Güneş tutulmasını önceden haber verebilen bir astronom ile burçlarınıza bakarak geleceğinizi söyleyen bir astroloğu düşünün. İkisi de gökyüzüyle ilgilenir, ancak birinin söylediklerine güvenir, diğerininkine kuşkuyla yaklaşırız. Neden? Çünkü bilim ile bilim olmayanı ayıran bazı temel özellikler vardır. Devamı
Nurettin Topçu denince akla gelen ilk kavramlardan biri “isyan” dır. Oysa onun isyanı, yıkıcı bir tepki değil; insanı kendi özüne, hareketine ve ahlaki sorumluluğuna çağıran bir feryat gibidir. Topçu’nun hareket felsefesini anlamak, aslında modern insanın içine düştüğü durağanlık, taklit ve ruhsuzluk bataklığını fark etmekten geçer. Devamı
Diyalektik, hayatın ve düşüncenin kavga ederek büyümesidir. Bir fikir atın ortaya buna “tez” deyin. Karşısında mutlaka bir karşı fikir çıkar buna “antitez”. İkisi birbirini yer, tartışır, çelişir. Ama bu çatışma boşa gitmez: Ortaya daha iyi, daha olgun bir üçüncü fikir çıkar buna da “sentez”. Devamı
Hans-Georg Gadamer’in hermeneutik felsefesinin kalbinde, belki de en çarpıcı ve dönüştürücü kavram olan “ufukların kaynaşması” yatar. Bu kavramı anlamak, aslında gündelik hayatımızda nasıl anladığımızı, nasıl öğrendiğimizi ve hatta nasıl tartıştığımızı yeniden düşünmek demektir. Devamı
Sabah uyandığınızda elimizi uzattığımız dünya, çoğu zaman “zaten bildiğimiz” şeylerden oluşur. Bu bir bardak, bu bir masa, şu bir ağaç. Ama Edmund Husserl’e göre bu “zaten bilme” hali bir yanılsamadır. Çünkü aslında dünyayı olduğu gibi değil, ona yapıştırdığımız etiketler ve önyargılarla görmekteyiz. İşte fenomenoloji tam bu noktada devreye girer: Devamı
Ş. Teoman Duralı’ya göre insan, yalnızca biyolojik bir canlı değildir; aynı zamanda anlam üreten, kültür kuran ve kendisini aşabilen bir varlıktır. Onun biyoloji felsefesi üzerine düşüncelerinde insan, doğanın sıradan bir parçası olmakla birlikte doğayı yorumlayan ve dönüştüren özel bir konuma sahiptir. Devamı
Lev Nikolayeviç Tolstoy denildiğinde akla yalnızca Savaş ve Barış ile Anna Karenina gibi başyapıtların yazarı değil, aynı zamanda hayatının son döneminde kaleme aldığı Sanat Nedir? (1897) adlı çalışmayla sanat felsefesine sert ve tartışmalı bir katkı sunan bir düşünür gelir. Devan
Dün akşam otobüste yaşadığın o küçük anı hatırlıyor musun? Yaşlı teyze ayakta kalırken sen oturuyordun ve için için bir sıkıntı hissettin. Kimse sana bir şey demedi, teyze de şikayet etmedi ama o rahatsızlık işte... İşte tam o an, Kant felsefesinin kalbinde yatan şeyi hissettin: ödev bilincini. Devam👉
Gözlerin seni izlediğini hissettiğin oldu mu? Sınıfta tek başınayken bile öğretmenin bir anda kapıda belirebileceğini düşünüp ders çalıştığın? Ya da kaldırımda yürürken bir güvenlik kamerasının kırmızı ışığının sana doğru yanıp söndüğünü fark ettiğin? İşte tam da bu his, aslında yüzyıllar önce bir filozofun kafasında şekillenen bir tasarımın günlük hayatımızdaki yansımasıdır. Devam 👉👉
Platon'un Devlet adlı eserinde anlattığı Gyges’in Yüzüğü hikâyesi, binlerce yıl öncesinden günümüze uzanan güçlü bir düşünce deneyidir. Hikâyeye göre, Devamı👉👉
.jpg)
